Nga Sokol Neçaj
Ka diçka thellësisht të gabuar në politikën shqiptare: sa herë që vendi hyn në krizë, energjia kryesore nuk shkon për të gjetur zgjidhjen, por për të përcaktuar fituesin. Në vend që të shtrohet pyetja si del Shqipëria nga kjo gjendje, pyetja bëhet kush do ta përdorë më mirë krizën kundër kundërshtarit.
Ndërkohë, dëmet i paguajnë gjithmonë qytetarët.
Biznese të djegura, policë të plagosur, gazetarë të kërcënuar apo protestues të dhunuar nuk janë thjesht episode të një konflikti politik. Janë dëshmi të dështimit të politikës për të kanalizuar konfliktin brenda rregullave demokratike.
Dhuna duhet të dënohet pa asnjë ekuivok. Por po aq e rrezikshme është prirja për ta përdorur dhunën si justifikim për të mos dëgjuar arsyet që e prodhojnë pakënaqësinë.
Ky është tundimi i përhershëm i pushtetit.
Sa herë që shpërthen zemërimi publik, qeveritë janë të prirura të fokusohen te pasojat dhe jo te shkaqet. Është më e lehtë të numërosh xhamat e thyer sesa të japësh përgjigje për korrupsionin, arrogancën administrative, kapjen e institucioneve apo përjashtimin e qytetarëve nga vendimmarrja. Është më e lehtë të flasësh për rendin sesa për arsyet pse rendi sfidohet.
Por një shtet serioz nuk matet vetëm nga aftësia për të kontrolluar rrugën. Matet nga aftësia për të dëgjuar shoqërinë para se rruga të shpërthejë.
Në Shqipëri, prej vitesh po krijohet pikërisht ndjesia e kundërt. Qytetarët dëgjohen më shumë kur bllokojnë një rrugë sesa kur marrin pjesë në një konsultim publik. Vëmendja vjen më shpejt nga presioni sesa nga argumenti. Kjo është shenja e një demokracie që po humbet funksionet e saj normale.
Asnjë protestë nuk lind nga vakumi.
Ajo lind kur krijohet bindja se mekanizmat institucionalë nuk funksionojnë më siç duhet. Nuk është rastësi që mosbesimi ndaj institucioneve vazhdon të mbetet ndër problemet më të mëdha të Shqipërisë. Njerëzit nuk largohen nga vendi vetëm për shkak të pagave. Ata largohen edhe kur humbasin besimin se zëri i tyre ka peshë.
Kjo është akuza më e rëndë që mund t’i bëhet një sistemi politik.
Megjithatë, përgjegjësitë nuk mbarojnë te qeveria.
Edhe opozita shqiptare vazhdon të vuajë nga një sëmundje kronike: kërkon largimin e pushtetit shumë më qartë sesa shpjegon se çfarë do të bëjë pas largimit të tij. Të kërkosh dorëheqjen e kryeministrit është e drejtë demokratike. Por demokracia kërkon më shumë sesa rrëzim. Kërkon alternativë.
Nëse kërkohet ndryshim qeverie, qytetarët kanë të drejtë të dinë kush do të qeverisë, me çfarë programi dhe mbi çfarë shumice parlamentare. Përndryshe, protesta rrezikon të shndërrohet në protestë kundër dikujt dhe jo në lëvizje për diçka.
Pikërisht këtu hyn në lojë Parlamenti, institucioni që shpesh kujtohet vetëm në ditët e votimit.
Në teori, deputetët janë kontrollorët e qeverisë. Në praktikë, shumë prej tyre janë shndërruar në ushtarë partie që votojnë sipas urdhrit dhe heshtin sipas nevojës. Krizat politike tregojnë më qartë se çdo gjë tjetër sa i dobët është bërë roli mbikëqyrës i Kuvendit.
Në një republikë parlamentare, kjo nuk është vetëm dobësi institucionale. Është problem demokracie.
Nëse vendi kërkon zgjedhje të reja, ato duhet të jenë më shumë sesa një përsëritje e të vjetrave. Nuk mjafton ndryshimi i datës së votimit. Duhet të ndryshojnë kushtet e konkurrencës. Financimi politik, përdorimi i administratës, presioni mbi punonjësit publikë, qasja në media dhe mbrojtja e votës nuk mund të trajtohen si çështje dytësore.
Përndryshe, rezultati mund të prodhojë një qeveri të re, por jo një besim të ri.
Dhe pikërisht besimi është ajo që mungon më shumë sot.
Shqipëria nuk po vuan thjesht nga një krizë politike. Po vuan nga lodhja e një shoqërie që dëgjon të njëjtat premtime, sheh të njëjtat konflikte dhe përballet me të njëjtat probleme pavarësisht se kush fiton. Kjo lodhje është shumë më e rrezikshme se çdo protestë. Sepse një shoqëri e zhgënjyer mund të zemërohet, por një shoqëri e dorëzuar pushon së besuari tek demokracia.
Prandaj sot pyetja nuk është kush do të triumfojë.
Pyetja është nëse politika shqiptare do të gjejë më në fund pjekurinë për të ndërtuar një dalje nga kriza, apo do të vazhdojë garën e saj të zakonshme për të prodhuar fitues të përkohshëm mbi rrënoja të përhershme.
Sepse mbi rrënoja mund të shpallësh fitore. Por nuk mund të ndërtosh një shtet.
