Nga Sokol Neçaj
Nëse ka një pyetje që shkon përtej vetë konfliktit SHBA–Iran, ajo është kjo: a po hyn sistemi ndërkombëtar në një epokë ku edhe fuqitë më të mëdha nuk janë më në gjendje të imponojnë vullnetin e tyre politik vetëm përmes epërsisë ushtarake?
Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, Shtetet e Bashkuara gëzuan një pozitë të paprecedentë. Bashkimi Sovjetik ishte shembur, Kina nuk ishte ende një superfuqi globale dhe asnjë shtet nuk mund të sfidonte seriozisht dominimin amerikan. Kjo krijoi bindjen se epërsia ushtarake ishte pothuajse sinonim i suksesit politik.
Megjithatë, tri dekadat e fundit kanë prodhuar një mësim tjetër.
Në Vietnam, Amerika fitoi shumicën e betejave, por jo luftën. Në Irak rrëzoi regjimin e Saddam Husseinit brenda javësh, por nuk arriti të ndërtojë stabilitetin që kishte premtuar. Në Afganistan, pas njëzet vitesh pranie ushtarake, talebanët u rikthyen në pushtet. Sot, në përballjen me Iranin, pyetja nuk është nëse SHBA-ja ka aftësinë të godasë objektiva ushtarake – këtë askush nuk e vë në dyshim – por nëse këto goditje mund të prodhojnë ndryshimin politik që kërkohet.
Ky nuk është një fenomen ekskluzivisht amerikan.
Edhe Rusia në Ukrainë ka zbuluar se epërsia ushtarake nuk garanton domosdoshmërisht nënshtrimin e kundërshtarit. Edhe Izraeli ka parë se eliminimi i drejtuesve të organizatave të armatosura nuk e zhduk automatikisht kërcënimin. Edhe fuqitë rajonale po përballen me të njëjtin realitet: teknologjia mund të shkatërrojë objektiva, por nuk mund të imponojë besnikëri politike.
Arsyeja është se vetë natyra e luftës ka ndryshuar.
Konfliktet moderne nuk zhvillohen vetëm në tokë, në det apo në ajër. Ato zhvillohen në ekonomi, në hapësirën kibernetike, në opinionin publik, në rrjetet sociale, në zinxhirët globalë të furnizimit dhe në diplomacinë shumëpalëshe. Lufta është bërë një garë e rezistencës kombëtare, e aftësisë për të përballuar presionin ekonomik dhe e fuqisë për të ndërtuar aleanca, po aq sa një garë armësh.
Në këtë realitet të ri, shtetet më të vogla kanë fituar një avantazh relativ që më parë nuk e kishin. Ato nuk kanë nevojë të mposhtin ushtarakisht një superfuqi; mjafton të zgjasin konfliktin, të rrisin koston politike dhe ekonomike të tij dhe të presin që presioni i brendshëm në vendet demokratike të ndryshojë llogaritë strategjike.
Kjo nuk do të thotë se fuqia ushtarake ka humbur rëndësinë e saj. Përkundrazi, ajo mbetet elementi themelor i parandalimit dhe i mbrojtjes. Por ajo nuk është më instrumenti i vetëm dhe, në shumë raste, nuk është as instrumenti vendimtar.
Shekulli XXI po na mëson se fitoret ushtarake dhe fitoret politike nuk janë më sinonime.
Për vende të vogla si Shqipëria, ky është ndoshta mësimi më i rëndësishëm. Siguria kombëtare nuk ndërtohet vetëm me blerjen e armëve apo me anëtarësimin në aleanca. Ajo ndërtohet me institucione të forta, ekonomi të qëndrueshme, kohezion shoqëror, diplomaci aktive dhe një vizion të qartë strategjik. Sepse në botën që po formohet, fuqia nuk matet vetëm me aftësinë për të fituar një betejë, por me aftësinë për të ruajtur stabilitetin, për të ndërtuar partneritete dhe për ta kthyer forcën në rezultate politike afatgjata.
Në fund, mbase ky është mësimi më i madh që po na jep konflikti SHBA–Iran: epoka kur një superfuqi mund ta impononte rendin ndërkombëtar vetëm përmes epërsisë ushtarake duket se po i lë vendin një epoke shumë më komplekse, ku durimi strategjik, ekonomia, teknologjia, informacioni dhe diplomacia peshojnë po aq sa tanket, avionët dhe raketat.
