Nga Sokol Neçaj:
Në një epokë ku pasuria shpesh matet me madhësinë e jahtit, numrin e rezidencave luksoze ose me aftësinë për të dominuar titujt e mediave, ekzistojnë edhe raste që sfidojnë këtë logjikë. Një prej tyre është ai i MacKenzie Scott, e cila pas divorcit nga Jeff Bezos në vitin 2019 mori aksione të Amazon me vlerë rreth 35.6 miliardë dollarë. Deri në fund të vitit 2025, ajo kishte dhuruar rreth 26.3 miliardë dollarë për më shumë se 2,700 organizata jofitimprurëse, pa fushata publicitare, pa ceremoni dhe pa imponuar mënyrën se si duhej të përdoreshin fondet.
Pavarësisht nëse dikush pajtohet ose jo me filozofinë e saj të filantropisë, ky rast ngre një pyetje që tejkalon individin: çfarë detyrimi moral ka pasuria ndaj shoqërisë?
Në ekonominë e tregut, krijimi i pasurisë është një e drejtë legjitime. Sipërmarrësit marrin rreziqe, krijojnë vende pune dhe nxisin inovacionin. Por historia tregon se pothuajse çdo brez i madh i kapitalizmit ka prodhuar edhe figura që kanë menduar se një pjesë e pasurisë së tyre duhet t’i rikthehet komunitetit. Andrew Carnegie ndërtoi biblioteka publike, John D. Rockefeller financoi kërkimin shkencor dhe shëndetin publik, Bill Gates investoi miliarda në luftën kundër sëmundjeve infektive, ndërsa Warren Buffett ka premtuar të dhurojë pjesën dërrmuese të pasurisë së tij.
MacKenzie Scott përfaqëson një model disi ndryshe. Ajo nuk kërkon që ndërtesat të mbajnë emrin e saj, nuk ndërton monumente personale dhe rrallëherë del në publik për të folur për donacionet. Mesazhi që përcjell është se filantropia nuk ka nevojë të jetë spektakël për të qenë e dobishme.
Ky është një kontrast interesant edhe për shoqërinë shqiptare.
Në Shqipëri dhe në hapësirën shqiptare, bamirësia shpesh identifikohet me një aktivitet simbolik: një ceremoni, një fotografi, një sponsor në një aktivitet publik ose një ndërtesë që mban emrin e donatorit. Natyrisht, nuk ka asgjë të gabuar që një donator të njihet për kontributin e tij. Problemi lind kur promovimi bëhet më i rëndësishëm se vetë ndikimi shoqëror.
Një kulturë e zhvilluar filantropike nuk matet nga numri i konferencave për shtyp, por nga numri i jetëve që përmirësohen. Ajo ndërtohet mbi besimin se arsimi, kërkimi shkencor, kujdesi shëndetësor, kultura dhe mbështetja për shtresat në nevojë janë investime afatgjata për të gjithë shoqërinë.
Nga ana tjetër, është e rëndësishme të mos krijohet një idealizim i tepruar. Filantropia nuk mund dhe nuk duhet të zëvendësojë shtetin. Përgjegjësia për arsimin publik, drejtësinë, sigurinë apo shërbimet bazë mbetet detyrë e institucioneve demokratike. Donacionet private mund të plotësojnë boshllëqet, por nuk mund të bëhen zëvendësim i politikave publike.
Rasti i MacKenzie Scott na kujton edhe diçka tjetër: pasuria është një formë fuqie. Pyetja nuk është vetëm si krijohet kjo fuqi, por edhe si përdoret ajo. Historia i kujton më gjatë ata që ndërtuan institucione sesa ata që ndërtuan pallate; ata që investuan te njerëzit sesa ata që investuan vetëm te vetja.
Për Shqipërinë, ku emigracioni, varfëria relative dhe sfidat në arsim e shëndetësi vazhdojnë të jenë plagë të rëndësishme, zhvillimi i një kulture më të fortë filantropike do të ishte një pasuri kombëtare. Nuk kërkohen miliarda dollarë. Kërkohet një ndryshim mendësie: që suksesi ekonomik të mos shihet vetëm si privilegj individual, por edhe si mundësi për të lënë një trashëgimi shoqërore.
Në fund, vlera e një njeriu nuk matet vetëm nga ajo që ka fituar gjatë jetës, por edhe nga ajo që ka zgjedhur t’u lërë të tjerëve. Pasuria mund të ndërtojë mure ose ura. Historia zakonisht kujton ata që ndërtuan urat.
