Nga Sokol Neçaj:
Mbrëmja e 25 dhjetorit 1991 ra mbi Moskë si një heshtje e ftohtë dimri. Qyteti ishte i ngrirë, jo vetëm nga temperaturat, por edhe nga një ndjesi e paqartë fundi. Në një zyrë të ndriçuar thjeshtë në Kremlin, një burrë i lodhur nga historia po rregullonte kravatën dhe shikonte kamerën pa asnjë iluzion më. Mikhail Gorbachev do t’i fliste për herë të fundit një perandorie që tashmë kishte pushuar së ekzistuari.
Fjalimi ishte i qetë, pothuaj teknik. Nuk kishte patetizëm, nuk kishte thirrje, as kërcënime. Vetëm një pranim i thatë se eksperimenti më i madh ideologjik i shekullit XX kishte ardhur në fund. Në atë çast, Lufta e Ftohtë – ajo ndarje e botës që kishte frikësuar breza të tërë – mori fund jo me një shpërthim, por me një dorëheqje.
Pak minuta më vonë, në orën 19:32, mbi muret e Kremlinit ndodhi një skenë që pak kush e kishte imagjinuar ndonjëherë. Flamuri i kuq me drapër e çekan, simbol i pushtetit absolut për 69 vjet, u ul ngadalë për herë të fundit. Në vend të tij u ngrit trikolori rus. Ishte një akt i heshtur, por me peshë kolosale: një superfuqi ishte shuar para se bota të ulej në tryezën e darkës së Krishtlindjes.
Për shqiptarët, kjo pamje kishte një domethënie të veçantë. Në Tiranë, Prishtinë, Shkup e diasporë, shembja e Bashkimit Sovjetik nuk ishte thjesht lajm ndërkombëtar – ishte shenja se një epokë frike, izolimi dhe dogme po mbyllej edhe për ne. Regjime që ishin ngritur në hijen e Moskës mbetën papritur pa busull, pa justifikim, pa “qendër”.
Por ajo natë na mëson edhe diçka më të thellë: perandoritë rrallë bien me zhurmë. Më shpesh, ato treten nga pesha e brendshme e gënjeshtrave të veta, nga lodhja morale, nga paaftësia për t’u reformuar pa u shpërbërë. Bashkimi Sovjetik nuk u mund ushtarakisht; ai u dorëzua nga realiteti.
Në fund, historia nuk u mbyll me një fitore totale, por me një pyetje të madhe: çfarë bëjnë kombet pasi idhujt bien? Për disa, ajo natë shënoi lirinë. Për të tjerë, fillimin e kaosit. Për ne shqiptarët, ishte kujtesë se asnjë sistem, sado i fortë të duket, nuk është i përjetshëm.
Dhe se ndonjëherë, fundi i një bote vjen në heshtje – nën dritat e një zyre, në një natë Krishtlindjeje.
